[ جواب حسين قلى خان ] خدمت جناب فخامت نصاب شارژ دافر دولت فخيمهء انگليس زحمت جواب مىدهم . در مسئلهء اظهارات شيخ مرتضى نام شوشترى و سيد كلانترى ، دوستدار از تصديق و تكذيب ، خود را صحيح نمىدانم . از جانب دولت مطبوعهء جناب عالى در محمره قنسول هست . كمپانى لنج هم در شوشتر و بندر ناصرى تجارت و آفيس دارند . علماى معتبر محترم مذهبى هم در شهر شوشتر هست ، تحقيقات لازمه را بلاواسطه و مستقيم از آن‌ها بفرمائيد . بعد از علم و اطلاع بر صدق و كذب تظلم آن‌ها ، دوستدار براى همه قسم مساعدت در اظهارات دوستانهء آن جناب حاضر است . دوشنبه 4 ربيع الاخر 1324 قمرى هو فرزند عزيز پاكت سوم صفر در 28 ربيع الاول رسيد ؛ ملاحظه بكن كه مطالب چقدر كهنه و بىحاصل مىشود ، از دو طرف هرچه نوشته بود ، حكم تقويم پارينه را دارد . آنقدر بدان كه ميان من و شما بون « 33 » بعيد است ، حالت تلگراف ايران هم معلوم . در اين صورت ، بايد به همانقدر كه بدانيد سلامتيم و در چه كار ، كافى است . اما از آن طرف ، كليات اخبار شما را من به واسطه‌هاى متفاوت از طرف تهران خيلى زود مطلع مىشوم . بقاى حكومت هذه السنه را هم شنيدم ؛ تا از غيب چه ظهور كند . كاغذ اجلال نظام هم از پطر رسيد ؛ بنظرم كه در اين دو سه روز خبر ورودشان به سلامت از رشت برسد . بگذاريد اين فصل تابستان از گرماى عربستان محفوظ بماند . ظن غالب آن است كه در تهران نورچشم را ملاقات كنم . حقيقت حالا هرچه بنويسم ، زيادى است ؛ العبد يدبر و الله يقدر . بندگان والاحضرت اقدس روحى فداه نسبت به خودم و فرزندى تا يك درجه بذل مرحمت مىفرمايند ؛ اين هم بسته به خواست خداوند است . جناب احتشام السلطنه دو روز است وارد شده است ، روز چهارشنبه مىرود به ساوجبلاغ براى كميسيون « 34 » . عثمانىها ترگور و مركور ارومى را تصرف كردند ؛ تمام لاهيجان كهنه و نو در تصرف آنها است . در داخلهء ما دوازده عراده توپ و شش هزار عسكر دارند و در سرحدات خودشان پنجاه هزار مهيا كرده‌اند . اگر شهر ساوجبلاغ و ارومى و خوى و سلدوز را به ما مرحمت كنند ، تفضلى است از حسن تدبير ميرزا رضا خان پرنس و وزراى عظام ؛ اين هم در اثر تقدير و بدبختى است . اخبار تهران را هم كه البته مطلع هستيد . بختيارىها هم گرگ آشتى كردند ؛ آن را هم يقينا شما زودتر خبر داريد . حاجى آصف الدوله ابقاء شد . قرار بگذاريد بعد از ورود ، اجلال نظام شما را از اخبار بىخبر نگذارند . اگرچه به حكم تجربه از اخبار تهران براى كسان دور ، جز خسارت حاصلى نبوده است ،

--> ( 33 ) - بون - جدائى و دورى ، بعد . ( 34 ) - رفتن احتشام السلطنه به كميسيون رفع اختلافات سرحدى ايران و عثمانى ، بيشتر حالت تبعيد را داشت . جهت اطلاع ، رجوع كنيد به : كسروى ، احمد . تاريخ مشروطهء ايران : 81 - 79 .